Starachowice. Miasto, które każdego dnia dopisuje kolejny rozdział swojej historii

 

 

 

    Im dłużej przyglądam się Starachowicom, tym mocniej utwierdzam się w przekonaniu, że o wartości miasta nie świadczą wyłącznie nowe inwestycje, wyremontowane ulice czy kolejne miliony wydane na jego rozwój. To wszystko jest ważne, ale nie najważniejsze. Miasto to przede wszystkim ludzie. Ich codzienne troski, marzenia, wspomnienia, inicjatywy i odwaga, by czasem zrobić coś dobrego dla innych.

Znam te ulice, znam wiele miejsc, które dla jednych są tylko fragmentem miejskiego krajobrazu, a dla mnie niosą ze sobą wspomnienia. Pamiętam Starachowice, które wyglądały inaczej, które miały swój przemysłowy rytm, zapach wielkich pieców i charakterystyczny gwar ulic. Dzisiaj miasto się zmienia. Jedne miejsca znikają, inne powstają, a kolejne pokolenia zapisują tutaj własne historie. I chyba właśnie dlatego wciąż lubię patrzeć na Starachowice z ciekawością. Nie tylko przez pryzmat tego, co było, ale również tego, co dzieje się teraz i co możemy wspólnie stworzyć.

Są miasta, które żyją wyłącznie wspomnieniami. Są też takie, które za wszelką cenę próbują odciąć się od swojej przeszłości. Starachowice od lat idą inną drogą. Tutaj historia i teraźniejszość idą obok siebie, jak dwaj starzy znajomi spacerujący brzegiem Kamiennej.

Ostatnie miesiące przyniosły wiele wydarzeń. Jedni zwrócili uwagę na nowe inwestycje mieszkaniowe przy ulicy Polnej, inni cieszyli się z kolejnych koncertów, kina letniego czy rodzinnych imprez organizowanych w różnych częściach miasta. Ktoś przeczytał o kolejnych środkach pozyskanych na remonty budynków, ktoś inny zainteresował się obchodami rocznic ważnych dla naszej lokalnej historii. Wszystko to są wiadomości, które łatwo przeczytać i równie łatwo zapomnieć.

A przecież za każdą z nich stoją ludzie.

Za nowymi blokami kryją się rodziny, które już niedługo odbiorą klucze do mieszkań i rozpoczną nowy etap swojego życia. Dla nich Starachowice nie będą tylko punktem na mapie. Staną się domem.

Za koncertami, potańcówkami i wydarzeniami kulturalnymi stoją mieszkańcy, którzy chcą spotkać się, porozmawiać i choć na chwilę zwolnić tempo codzienności. Bo miasto żyje nie tylko wtedy, gdy buduje się drogi i chodniki. Żyje przede wszystkim wtedy, gdy ludzie chcą być razem.

Właśnie z takiej potrzeby rodzą się również inicjatywy społeczne. Jedną z nich jest powstanie Stowarzyszenia Trzeźwa Rodzina, które chce promować trzeźwy styl życia na terenie powiatu starachowickiego. To ważna inicjatywa, bo problem uzależnień nie dotyczy wyłącznie osoby chorej. Dotyka całych rodzin, bliskich i lokalnej społeczności. Dlatego tak potrzebne są działania, które pomagają przełamywać milczenie, budować świadomość, wspierać osoby zmagające się z uzależnieniem oraz ich rodziny.

Trzeźwość to nie tylko rezygnacja z alkoholu. To także szansa na lepsze życie, odbudowanie relacji i odzyskanie poczucia bezpieczeństwa. Stowarzyszenie chce tworzyć przestrzeń do rozmowy, spotkań i wspólnych działań, pokazując, że życie bez nałogu może być pełne wartości, aktywności i radości. Bo czasem największą inwestycją, jakiej potrzebuje nasze miasto, nie jest kolejny budynek czy nowa droga, lecz inwestycja w człowieka.

Za uroczystościami upamiętniającymi wydarzenia sprzed ponad osiemdziesięciu lat kryje się z kolei pamięć o tych, dzięki którym dziś możemy spokojnie spacerować ulicami naszego miasta. Historia nie jest przecież zamknięta w podręcznikach. Jest obecna w nazwach ulic, pomnikach, starych fotografiach i opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Trzy miasta nad Kamienną – czy potrafimy zacząć myśleć razem?

 

Kiedy patrzę na mapę naszego regionu, coraz częściej mam wrażenie, że za bardzo przyzwyczailiśmy się do granic, które sami sobie narysowaliśmy. Starachowice są Starachowicami, Skarżysko jest Skarżyskiem, a Ostrowiec Ostrowcem. Każde miasto ma swój urząd, radę miejską, budżet, problemy i ambicje. Każde też od lat próbuje znaleźć własny sposób na przyszłość.

Tylko że życie mieszkańców wygląda trochę inaczej.

Mieszkaniec Starachowic jedzie do Skarżyska do pracy, do lekarza albo na zakupy. Ktoś ze Skarżyska przyjeżdża do Starachowic. Mieszkaniec Ostrowca korzysta z usług, których nie ma w jego mieście, a ktoś z naszego miasta jedzie do Ostrowca. Przemieszczamy się między tymi miejscowościami niemal bez zastanowienia. Granica powiatu istnieje w dokumentach, ale w codziennym życiu często niewiele znaczy.

I jest jeszcze coś, co łączy nas bardziej niż administracyjne granice – Kamienna.

Rzeka, która przez wieki była świadkiem powstawania i rozwoju naszych miejscowości. To nad nią rozwijał się przemysł, powstawały fabryki i zakłady, budowano kolejne osiedla. Kamienna była jednym z powodów, dla których ten region stał się jednym z ważniejszych ośrodków przemysłowych dawnego Królestwa Polskiego.

Dzisiaj przemysł nie wygląda już tak jak dawniej. Zmieniły się zakłady, zmienił się rynek pracy, zmieniły się nasze miasta. Została jednak wspólna historia.

I może właśnie teraz powinniśmy zacząć zadawać sobie pytanie, czy z tej wspólnej historii nie da się zbudować czegoś na przyszłość.

Nie mam na myśli połączenia trzech miast w jeden organizm administracyjny. Nie sądzę zresztą, aby mieszkańcy któregokolwiek z nich chcieli nagle przestać być mieszkańcami Starachowic, Skarżyska czy Ostrowca. Lokalne tożsamości są ważne. Budowały się przez pokolenia i nie można ich po prostu wymazać.

Chodzi mi o coś zupełnie innego – o nauczenie się współpracy tam, gdzie wspólne działanie może przynieść więcej korzyści niż samotne próby rozwiązywania tych samych problemów.

A tych problemów mamy coraz więcej.

Demografia nie pyta, w którym powiecie mieszkamy. Młodzi ludzie wyjeżdżają z całego regionu. Coraz trudniej znaleźć specjalistów, lekarzy, pracowników niektórych zawodów. Utrzymanie infrastruktury staje się coraz droższe. Każde z naszych miast próbuje przyciągać inwestorów, mieszkańców i turystów, ale każde robi to przede wszystkim na własną rękę.

Czy musi tak być?

Wyobraźmy sobie, że zamiast konkurować ze sobą o każdą inwestycję, zaczynamy przedstawiać się jako jeden region. Nie „przyjedź do Starachowic”, nie „zainwestuj w Ostrowcu”, nie „wybierz Skarżysko”, ale: zobacz, co ma do zaoferowania cały region nad Kamienną.

Przecież mamy się czym pochwalić.

Starachowice mają niezwykłą historię przemysłu, Wielki Piec, Muzeum Przyrody i Techniki, lasy i bliskość Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Skarżysko ma swoją historię kolei, przemysłu i związane z nią dziedzictwo. Ostrowiec ma hutę, Krzemionki i własną historię sięgającą znacznie dalej niż przemysłowa epoka.

Każde z tych miast ma coś, czego nie mają pozostali.

I właśnie dlatego zamiast się wzajemnie kopiować, możemy się uzupełniać.

Można stworzyć wspólną trasę turystyczną prowadzącą przez trzy miasta. Wspólny kalendarz wydarzeń. Wspólną promocję. Wspólny system informacji turystycznej. Można myśleć o komunikacji, która pozwoli mieszkańcowi jednego miasta łatwo dotrzeć do drugiego. Można wspólnie starać się o środki na projekty, których żadne z miast nie byłoby w stanie zrealizować samodzielnie.

To nie jest żadna utopia.

W wielu miejscach w Polsce i Europie miasta, które kiedyś ze sobą konkurowały, zaczęły współpracować, bo zrozumiały, że razem mogą być silniejsze.

A my?

Ciągle mamy tendencję do patrzenia przede wszystkim na własne podwórko.

Starachowice mają swoje problemy. Skarżysko ma swoje. Ostrowiec swoje. Tylko że część tych problemów jest dokładnie taka sama.

Dlaczego więc nie spróbować rozwiązywać ich wspólnie?

Temat szpitali, o którym ostatnio zrobiło się głośno, może być właśnie jednym z pierwszych sygnałów, że trzeba zacząć rozmawiać szerzej. Oczywiście współpraca w ochronie zdrowia jest sprawą niezwykle delikatną. Tu nie można podejmować decyzji wyłącznie przez pryzmat ekonomii. Najważniejszy zawsze musi być pacjent.

Ale być może właśnie takie rozmowy powinny stać się początkiem szerszej dyskusji.

Nie tylko o szpitalach.

O tym, jak chcemy, żeby wyglądał nasz region za 10 czy 20 lat.

Bo największym wyzwaniem dla Starachowic nie jest dzisiaj to, że Skarżysko ma coś, czego my nie mamy. I odwrotnie. Problemem jest to, że wszystkim nam ubywa mieszkańców. Że młodzi ludzie szukają swojej przyszłości gdzie indziej. Że coraz trudniej utrzymać usługi publiczne na odpowiednim poziomie.

Tego problemu żadne z trzech miast nie rozwiąże samotnie.

Może więc potrzebujemy zmiany sposobu myślenia.

Nie musimy rezygnować z lokalnego patriotyzmu. Możemy nadal być dumni ze Starachowic, ze Skarżyska czy z Ostrowca. Możemy spierać się o sport, historię i inwestycje. Możemy kibicować swoim drużynom i uważać swoje miasto za najpiękniejsze.

Ale jednocześnie możemy zrozumieć, że istnieje coś większego – region nad Kamienną.

Region, który ma wspólną historię, podobne problemy i ogromny, wciąż niewykorzystany potencjał.

Być może właśnie teraz jest dobry moment, żeby zacząć o tym rozmawiać.

Nie o połączeniu miast.

O połączeniu pomysłów.

Nie o likwidowaniu lokalnej tożsamości.

O wykorzystaniu jej jako siły.

Nie o tym, kto jest lepszy.

O tym, co możemy zrobić razem.

Bo Kamienna płynie przez wszystkie trzy miasta. I chyba najwyższy czas, żebyśmy przestali patrzeć na nią jak na granicę.

Potraktujmy ją jak to, czym zawsze była.

Jak coś, co nas łączy.

Może właśnie od tej rzeki powinna zacząć się rozmowa o przyszłości trzech miast nad Kamienną.

Zielone wiaty za ponad 410 tysięcy złotych. Czy miasto liczy także przyszłe koszty?

 

Miały być nowoczesne, ekologiczne i estetyczne. Miały wprowadzić więcej zieleni do miejskiej przestrzeni i pokazać, że nawet zwykły przystanek autobusowy może być czymś więcej niż tylko metalową konstrukcją z dachem.

Dziś, trzy lata po ich pojawieniu się w Starachowicach, zielone wiaty przystankowe mają już za sobą nie tylko okres zachwytów i dyskusji, ale również problemy z roślinnością, dodatkowe wydatki na pielęgnację oraz kolejną zmianę ich wyglądu.

Z dostępnych informacji wynika, że zakup czterech wiat kosztował 387 806,16 zł. W 2024 roku miasto wydało kolejne 22 464 zł brutto na pielęgnację roślinności i uzupełnianie nasadzeń. To daje łącznie co najmniej 410 270,16 zł udokumentowanych kosztów.

A przecież historia tej inwestycji jeszcze się nie kończy. W 2026 roku zielone wiaty zostały ponownie odnowione. Powstała nowa konstrukcja z donicami i kwiatami. Nie znamy jednak publicznie pełnego kosztu tych prac.

I właśnie tutaj pojawia się pytanie znacznie szersze niż tylko o cztery przystanki:

Czy Urząd Miejski w Starachowicach, planując tego typu inwestycje, przewiduje również przyszłe koszty ich utrzymania?

Od 250 tysięcy do prawie 388 tysięcy

Historia zielonych wiat zaczęła się od ambitnego pomysłu. Starachowice miały otrzymać cztery nowoczesne przystanki z zielonymi elementami. Dwie konstrukcje zaplanowano w rejonie ulicy Kolejowej, a kolejne dwie przy ulicy Konstytucji 3 Maja.

Pierwotnie miasto zakładało wydatek w wysokości około 250 tysięcy złotych. Rzeczywistość przetargowa okazała się jednak inna. Pierwsze postępowanie zostało unieważnione, a w kolejnym wybrano ofertę firmy MM2021 Sp. z o.o. na kwotę 387 806,16 zł. Umowę podpisano w sierpniu 2022 roku, a wiaty pojawiły się w przestrzeni miasta w 2023 roku.

Sama kwota od początku budziła emocje. Trudno się temu dziwić. W przeliczeniu na jeden obiekt wychodziło blisko 97 tysięcy złotych.

Z drugiej strony inwestycja była częścią większego projektu komunikacyjnego i korzystała z finansowania zewnętrznego. Prezydent miasta informował wówczas, że bezpośredni wkład miasta miał wynosić około 16 tysięcy złotych na jedną wiatę, a pozostała część kosztów miała być pokryta ze środków europejskich i krajowych.

I tu warto postawić sprawę jasno. Całkowita wartość inwestycji nie jest tym samym co bezpośredni wydatek z miejskiego budżetu. Ale z punktu widzenia publicznego rachunku obie informacje są ważne. Ktoś bowiem musiał zapłacić za całość, niezależnie od tego, czy pieniądze pochodziły bezpośrednio z budżetu Starachowic, czy z funduszy zewnętrznych.

Zakup to dopiero początek

Problem z zieloną infrastrukturą polega na tym, że jej koszt nie kończy się w chwili przecięcia symbolicznej wstęgi.

Zwykła wiata przystankowa również wymaga konserwacji. Ale zielona wiata to konstrukcja, której częścią są żywe rośliny. A rośliny trzeba pielęgnować.

Trzeba je podlewać, odchwaszczać, nawozić, chronić przed szkodnikami, usuwać uschnięte części i – jeśli nie przetrwają – sadzić nowe.

To nie jest wada zieleni. To jej natura.

Problem zaczyna się wtedy, gdy podczas prezentowania inwestycji mówi się przede wszystkim o kosztach zakupu, a znacznie mniej o tym, ile będzie kosztowało jej funkcjonowanie przez kolejne lata.

Kolejne 22 tysiące złotych

W 2024 roku stan roślinności na zielonych wiatach zaczął budzić coraz więcej pytań. Wiaty, które miały cieszyć mieszkańców zielenią, nie zawsze wyglądały tak, jak zakładano.

Miasto zawarło wówczas umowę ze Spółdzielnią Socjalną „Starachowiczanka” na pielęgnację roślinności. Umowa obejmowała cztery miesiące, od lipca do października.

Zakres prac był szeroki. Obejmował między innymi systematyczne odchwaszczanie, usuwanie przekwitłych kwiatostanów, nawożenie, ochronę przed szkodnikami, utrzymanie terenu w czystości oraz uzupełnianie brakujących roślin.

Całkowity koszt tych prac wyniósł 22 464 zł brutto.

Po dodaniu tej kwoty do kosztu zakupu otrzymujemy:

387 806,16 zł + 22 464 zł = 410 270,16 zł.

To jednak wymaga ważnego zastrzeżenia.

410 270,16 zł nie musi być pełnym kosztem całej historii zielonych wiat. Jest to suma wydatków, które można obecnie udokumentować na podstawie dostępnych informacji.

A kolejne koszty pojawiły się przecież również później.

Gwarancja nie oznacza darmowego utrzymania

W dyskusji o zielonych wiatach pojawiło się również pytanie o gwarancję.

Jak informowano w 2024 roku, konstrukcje były objęte siedmioletnią gwarancją. Nie oznaczało to jednak, że wykonawca miał bezpłatnie wykonywać wszystkie prace związane z ich późniejszym utrzymaniem.

Bieżąca pielęgnacja roślinności czy konserwacja określonych elementów nie były automatycznie objęte gwarancją. Wskazywano również na uszkodzenia mechaniczne oraz kradzieże części roślin.

I to pokazuje kolejną rzecz.

Gwarancja chroni przed określonymi wadami wykonania. Nie zastępuje jednak regularnego utrzymania.

Jeżeli więc miasto decyduje się na inwestycję wymagającą systematycznej opieki, to koszty tej opieki powinny być częścią rachunku już na etapie planowania.

W 2026 roku znów potrzebna była zmiana

Latem 2026 roku zielone wiaty ponownie znalazły się w centrum zainteresowania.

Roślinność na wcześniejszych konstrukcjach wymagała odnowienia. Pracownicy Spółdzielni Socjalnej „Starachowiczanka” rozpoczęli wykonywanie nowego rozwiązania.

Na jednej z wiat przy ulicy Kolejowej powstała nowa, kaskadowa konstrukcja z donicami obsadzonymi kwiatami. Całość została wykończona drewnianymi osłonami. Zapowiadano również odnowienie pozostałych wiat.

Można więc powiedzieć, że po około trzech latach zielona część wiat otrzymała nową formę.

Nie oznacza to, że obecne rozwiązanie będzie gorsze. Być może właśnie teraz udało się znaleźć konstrukcję i sposób nasadzeń lepiej dostosowany do warunków panujących w Starachowicach.

Ale pojawia się zasadnicze pytanie:

Ile kosztowała ta kolejna zmiana?

Na podstawie publicznie dostępnych informacji nie udało się ustalić odrębnej, szczegółowej kwoty dotyczącej renowacji wszystkich czterech wiat w 2026 roku.

A bez tej kwoty nadal nie znamy pełnego rachunku.

Czy miasto przewiduje przyszłe koszty?

To chyba najważniejsze pytanie, jakie wynika z historii zielonych wiat.

Starachowice stoją dziś przed kolejnymi dużymi inwestycjami związanymi z zieloną infrastrukturą. Miasto realizuje projekt o wartości przekraczającej 105 milionów złotych, którego celem jest między innymi rozwój terenów zielonych, retencja wody i dostosowanie przestrzeni miejskiej do zmian klimatu.

To kierunek potrzebny i zrozumiały.

Ale właśnie dlatego doświadczenie zielonych wiat powinno być dokładnie przeanalizowane.

Bo inwestycja za milion złotych może po kilku latach kosztować znacznie więcej, jeżeli wymaga regularnej pielęgnacji, napraw, wymiany elementów lub zatrudnienia dodatkowych osób.

Dlatego warto dziś zapytać Urząd Miejski w Starachowicach:

Czy przed podjęciem decyzji o realizacji inwestycji miasto przygotowuje prognozę kosztów jej utrzymania w kolejnych latach?

Czy przy nowych projektach bierze się pod uwagę nie tylko:

• koszt budowy,
• koszt montażu,
• wysokość dofinansowania,

ale również:

• koszty pielęgnacji,
• koszty konserwacji,
• koszty napraw,
• koszty wymiany roślin i materiałów,
• koszty pracy osób zajmujących się utrzymaniem inwestycji?

Bo dofinansowanie może znacząco obniżyć koszt rozpoczęcia inwestycji. Nie zawsze jednak pokrywa koszty jej późniejszego funkcjonowania.

A to właśnie te koszty mogą przez kolejne lata obciążać budżet miasta.

Nie chodzi o to, żeby nie budować

W tej historii nie chodzi o to, aby udowodnić, że każda zielona inwestycja jest niepotrzebna.

Przeciwnie. Miasta potrzebują zieleni. Potrzebują drzew, terenów zatrzymujących wodę, parków i nowoczesnych rozwiązań dostosowanych do coraz wyższych temperatur.

Ale zielona infrastruktura nie powinna być oceniana wyłącznie w dniu jej otwarcia.

Powinna być oceniana również po roku. Po trzech latach. Po pięciu.

I przede wszystkim powinna być planowana z myślą o tym, kto i za jakie pieniądze będzie ją później utrzymywał.

Historia czterech zielonych wiat w Starachowicach jest pod tym względem dobrą lekcją.

Dziś wiemy, że ich zakup kosztował 387 806,16 zł. Wiemy również, że w 2024 roku wydano kolejne 22 464 zł na pielęgnację i uzupełnianie roślinności.

Mamy więc co najmniej 410 270,16 zł udokumentowanych kosztów.

Wiemy także, że w 2026 roku wiaty ponownie zostały odnowione i ich zielona część otrzymała nową formę.

Nie wiemy natomiast, ile kosztowały te ostatnie prace.

Być może odpowiedź jest w miejskich dokumentach. Być może zostanie podana po złożeniu konkretnego zapytania.

Ale niezależnie od tego odpowiedź na inne pytanie będzie jeszcze ważniejsza.

Czy Urząd Miejski w Starachowicach, planując kolejne zielone inwestycje, patrzy już nie tylko na koszt ich budowy, ale również na koszt ich życia przez następne lata?

Bo mieszkańcy mają prawo znać nie tylko cenę zakupu.

Mają również prawo wiedzieć, ile będą płacić za utrzymanie tego, co miasto kupiło.

#SpacerkiemPoStarachowicach

#roberttof